Integriteit en weerbaarheid richting de verkiezingen in maart 2027

Handreiking Integriteitstoetsing

Het wervings- en selectieproces voor provinciale staten is een belangrijk moment om aandacht te besteden aan de integriteit en weerbaarheid van kandidaat-statenleden. Zij staan dichtbij burgers en nemen besluiten over tal van zaken die inwoners direct raken. Vanwege die bijzondere positie en toegankelijke houding van veel statenleden kunnen zij kwetsbaar zijn voor druk van buitenaf, of voor partijen met verkeerde bedoelingen. 

De Handreiking integriteitstoetsing van kandidaten voor decentrale politieke partijen bevat informatie die behulpzaam kan zijn bij het werven van kandidaat-politici die van onbesproken gedrag zijn, inclusief negen praktische tools.

Ik breng bij partijen nadrukkelijk de tools onder de aandacht die het ministerie heeft ontwikkeld. Ze helpen om na te gaan wat voor vlees je in de kuip hebt - Han Weber, burgemeester Zuidplas

Burgemeester Han Weber van Zuidplas vindt de tools zeer behulpzaam. In een uitgebreid interview vertelt hoe hij binnen zijn gemeente omgaat met het onderwerp integriteit.

• een korte animatie over het belang en de inhoud van de Handreiking;
• de factsheet Tools voor de integriteit en weerbaarheid van kandidaat-volksvertegenwoordigers: hierin zijn de negen tools uit de Handreiking afzonderlijk samengevat;
• het Handboek integriteit voor politieke ambtsdragers van decentrale overheden.

In de onderstaande video wordt door onder meer Emile Roemer (gouverneur/commissaris van de Koning in Limburg) nog eens benadrukt hoe belangrijk het is om te weten wat voor mensen u binnenhaalt rondom verkiezingen. Hoewel de video specifiek over de gemeenteraadsverkiezingen 2026 gaat, is hij ook voor de komende verkiezingen interessant om te bekijken. 

Weerbaarheidscheck politieke partijen

In aanvulling op de Handreiking integriteitstoetsing is er ook de weerbaarheidscheck speciaal voor politieke partijen. Deze is specifiek gericht op de netwerken van kandidaat-leden en de risico’s die er zijn op het moment dat iemand daadwerkelijk actief wordt in de politiek. De weerbaarheidscheck is een kant-en-klare gespreksleidraad. In deze korte instructievideo krijgt u meer uitleg over de weerbaarheidscheck.

De juiste kandidaten selecteren

Het succes van een politieke partij staat of valt met de mensen die namens uw partij in de Provinciale Staten zitten. Maar hoe selecteert u de juiste kandidaten? Hoe blijkt uit een gesprek wat iemands kwaliteiten, motivatie en geschiktheid zijn? Welke vragen helpen écht om een goed beeld te krijgen?

In deze training voor kandidaatstellingscommissies leert u hoe u sterke kandidaten selecteert én lastige gesprekken voert. Ook worden concrete handvatten geboden om integriteit en weerbaarheid bespreekbaar te maken.

Het Kennispunt Lokale Politieke Partijen biedt ook veel tips en suggesties voor het scouten en werven van kandidaat-statenleden.

Kijk breed

De training Selecteren zonder vooroordelen kan ook relevant zijn. Vaak zijn we op zoek naar een ‘klik’ met een kandidaat. Maar zorgt dat ook voor de beste match? Door (onbewuste) vooroordelen kunnen we mensen uitsluiten, waardoor de beste kandidaat niet op de juiste plek belandt. Dat laatste geldt misschien ook wel voor mensen met een fysieke of andere beperking. Voor hen kan het door obstakels die zij ervaren minder vanzelfsprekend zijn om mee te doen in de politiek. Terwijl zij net als ieder ander prima geschikt zouden kunnen zijn.

Heeft u personen in uw netwerk die een beperking hebben en die overwegen om politiek actief te worden? Of ziet u zelf potentie in deze mensen? Wijs ze dan vooral op het Diversiteitsplein, een online platform waarop mensen met een beperking die politieke ambities hebben elkaar kunnen ontmoeten.

Verklaring Omtrent het Gedrag

Heeft u eenmaal kandidaat-statenleden op het oog? Dan is het raadzaam om voor hen een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) aan te vragen. De VOG is een verklaring waaruit blijkt dat het strafrechtelijke gedrag van een kandidaat in het verleden geen bezwaar vormt voor de kandidaatstelling. Justis, de screeningsautoriteit van Nederland, is verantwoordelijk voor het verstrekken van de VOG.

Het is van belang om tijdig voor de verkiezingen de VOG aangevraagd te hebben. Geadviseerd wordt om dit uiterlijk tien weken voor de provinciale statenverkiezingen te doen. Op die manier is vóór de dag van kandidaatstelling duidelijk of een VOG aan de kandidaat is verleend. 

Meer informatie over het aanvragen van een VOG is te vinden op de site van Justis. 

Contact

Heeft u vragen naar aanleiding van bovenstaande? Stuur dan een mail naar info.openbaarbestuur@minbzk.nl 

Zie ook:

• Werving van kandidaat-bestuurders en van -volksvertegenwoordigers door politieke partijen