Dreigende stilte vraagt om weerbaarheid

Door Tom Middendorp (oud-Commendant der Strijdkrachten)

Iemand wordt in elkaar geslagen en niemand doet iets… “Stilte van het niets doen, de stilte van het laten gebeuren, die dreigende stilte. Ik denk dat we allemaal wel voorbeelden kennen van die stilte, die stilte in de politiek, die stilte in de samenleving, die stilte op straat en in de theaters.” Weerbaarheid is nodig om te voorkomen dat we wegkijken en dat er ruimte ontstaat voor onrecht en voor terreur van angst.

Tom Middendorp

Dit was het thema van mijn lezing op de Dag van de Lokale Democratie tijdens een sessie in Kamp Amersfoort, een indrukwekkende plek. Die dreigende stilte en mensen aan de zijlijn heeft eraan bijgedragen dat ik mijn leven ben gaan wijden aan het beschermen van onze vrijheden en verworvenheden.

Wat zou jij doen als er iemand voor je neus in elkaar wordt geslagen?
Kan je iets doen? Ja, jij kan zeker iets doen. Al is het maar roepen dat ze moeten ophouden en mensen om je heen verzamelen om samen sterk te staan. Angst is geen goede reden, dit is meer een vlucht. Want als het jou zou overkomen en je niet genoeg kracht hebt om weerbaar genoeg te zijn, dan hoop je toch dat iemand je bijvalt?

Angst ontstaat in leegtes

 “Wij leven in een veilig en vrij land. We zijn dat als iets gewoons gaan beschouwen. Als een recht. Als iets waar je niet naar om hoeft te kijken, wat anderen maar moeten regelen. Daarmee lopen we het risico dat we onze ogen sluiten voor het onrecht en het geweld dat ook in onze samenleving aanwezig is.”

En zo zijn er tientallen landen om Europa heen, waar het kwaad kan woekeren in de ontstane leegtes. Waar de bevolking zich daar niet meer tegen kan verweren. Waar mensen hun vrijheden kwijtraken en waar de angst regeert. Landen waar het extremisme kan opbloeien, waar migratie- en vluchtelingenstromen ontstaan, waar de georganiseerde criminaliteit vrijhavens kan creëren van wapens-, drugs- en mensenhandel.

Mentale gezondheid bij defensie

“Om anderen weerbaar te maken, moet je ook zelf weerbaar zijn. Om in stressvolle omstandigheden de juiste keuze te maken en ook om in situaties waarin het onduidelijk is wat goed en wat fout is. Soms in split seconds. Terwijl je ook de consequenties van die keuzes maar beperkt kunt inschatten. In dat soort soms traumatische situaties helpt het als je kunt vertrouwen op je ethische kompas. Een kompas gebaseerd op ethische waarden en normen, waar wij mensen op trainen tijdens onze opleidingen en onze oefeningen.”

Zo’n moreel kompas is geen trucje dat je even kunt leren. Het is onderdeel van een breder concept dat naast onderwijs en training ook bestaat uit begeleiding en nazorg. Zo gaan er professionele begeleiders en zorgverleners mee naar alle missiegebieden. Om mensen op te vangen na potentieel traumatische gebeurtenissen. Om ze te helpen mentaal gezond te blijven. Ook na de missies doorlopen militairen een traject van debriefings om te bezien of nazorg nodig is.

Weerbaar bestuur

Weerbaarheid is nodig om te voorkomen dat we wegkijken en dat er ruimte ontstaat voor onrecht en voor de terreur van de angst. Niet alleen in conflictgebieden, maar ook hier in Nederland. Want ook hier in Nederland staat die weerbaarheid onder druk. De verhalen over bedreigde bestuurders en politici nemen toe. Bijna 30% van de politieke ambtsdragers in Nederland wordt geconfronteerd met agressie en geweld.

En dan zijn dit nog de grote voorbeelden die de voorpagina’s halen, kennen we wel. Maar wat we doorgaans niet zien, is de lokale beïnvloeding. Waarbij baliemedewerkers worden bedreigd, zorgpersoneel wordt aangevallen en ambtenaren onder druk worden gezet om een vergunning al dan niet af te geven of om inspecties niet uit te voeren. Waarbij boeren worden bedreigd om schuren beschikbaar te stellen voor het kweken van drugs. Etc etc.

Samen staan we sterker dan alleen.

“Laten wij ervoor zorgen dat wij de gevaarlijke stilte doorbreken en onze stem laten horen. Door niet weg te kijken. Door samen weerbaar te zijn.”

“Weerbaarheid is nodig om de dreigende stiltes niet te laten ontstaan. Weerbaarheid is nodig om te voorkomen dat we wegkijken en dat er ruimte ontstaat voor onrecht en voor de terreur.”

Schouders eronder

Het Netwerk Weerbaar Bestuur verbindt netwerkpartners aan elkaar en werkt gezamenlijk aan producten en diensten zoals trainingen over omgaan met intimidatie en bedreiging, een woningscan voor burgemeesters en wethouders en ondersteuning en advies na een incident rondom integriteit of veiligheid.