Column Chris Kuijpers: 'Open moet het zijn'

Het is een spannende tijd voor u als burgemeester. In veel gemeenten wordt een nieuwe raad geïnstalleerd. Samen neemt u de komende vier jaar de lokale opgaven in uw gemeente ter hand. Welke coalitie komt er na de formatie uit de bus? Hoe zullen de politieke en persoonlijke verhoudingen liggen? Welke rol wordt van u als voorzitter gevraagd? Er zijn nog veel vragen en onzekerheden.

Chris Kuijpers

Chris Kuijpers

Vast staat dat een tijd van veel gesprekken en overleggen aanbreekt. Naast het vaststellen van reglementen en protocollen zult u daarin ook veel aandacht besteden aan cultuur en samenwerking. Dit is het moment om de nieuwe raadsleden en wethouders goed in de ogen te kijken en met hen te spreken over de werkwijze en het gewenste gedrag. Het gaat dan bijvoorbeeld over integriteit en openheid. Vorige keer schreef ik op deze plek over integriteit, dit keer iets meer over openheid.

In het glazen huis van de lokale politiek en met de snelheid van sociale media is alles wat een politieke ambtsdrager doet zichtbaar. Dat kan soms lastig zijn, maar er is verder niet zoveel mis mee. ‘Een beetje transparant bestaat niet’, aldus minister Ollongren onlangs toen zij aankondigde van nieuwe wethouders een Verklaring omtrent het Gedrag (VOG) te willen. De uitspraak was een soort eerbetoon aan de gevleugelde woorden van Ien Dales over integriteit 26 jaar eerder. Want beide publieke waarden zijn kanten van eenzelfde medaille. Niet alleen integriteit, ook transparantie is in het openbaar bestuur onmisbaar en ondeelbaar.

Ook buiten de politiek is die opvatting te horen.Enkele jaren geleden deed Stefan Grimmelikhuijsen promotieonderzoek naar transparantie in het openbaar bestuur. Zijn advies: als je transparant wilt zijn, doe het dan goed: snel, begrijpelijk en compleet. Tegelijkertijd waarschuwde hij ook er niet teveel van te verwachten. Het vertrouwen in de overheid neemt er niet van toe. Mensen krijgen een kijkje in de keuken van de overheid en wat ze daar zien hoeft ze niet te bevallen. Want besturen is mensenwerk. Dat betekent dat dingen soms anders uitpakken dan mensen hadden gedacht of gehoopt. En er gaan ook gewoon soms dingen fout.

Willen we die dingen in de openbaarheid, ook als dat niet bijdraagt aan het vertrouwen van burgers? Ja, dat willen we.

Want openheid maakt ons weliswaar kwetsbaar, het geeft ons toch vooral kracht. Het houdt ons scherp, maakt integriteitsrisico’s zichtbaar en het wapent ons tegen ongewenste beïnvloeding van buitenaf. Onder de oppervlakte sluimert de onderwereld, die zich steeds vaker en juist zo min mogelijk zichtbaar in de politieke besluitvorming wil mengen.

Steeds vaker pakt u deze ondermijnende krachten zichtbaar en stevig aan. Daarmee dwingt u die krachten naar de oppervlakte. Ik heb dat tijdens werkbezoeken aan vakantieparken en ondermijningsgevoelige wijken van dichtbij kunnen zien. Daar, in de politieke arena en zo nodig voor de rechter, kunt u de krachtmeting met vertrouwen aan. In alle openheid en met alle instrumenten die u heeft.

Dus wat ook de opgaven zijn en met wie u straks ook samenwerkt: open moet het zijn.

Chris Kuijpers is directeur-generaal bestuur, ruimte en wonen

Bron: NGB